Şirketler Arası Cari Eliminasyonu Nedir, Nasıl Yapılır?
Şirketler arası cari eliminasyonu, aynı gruba ait şirketler birbirinden alacaklı/borçlu olduğunda ya da birbirine satış yaptığında bu iç işlemlerin konsolide tablodan çıkarılmasıdır. Elenmezse grubun varlıkları ve cirosu olduğundan yüksek görünür. Bu rehber neyin neden elendiğini anlatır.
Eliminasyon neden gereklidir?
Grup, dışa karşı tek bir ekonomik bütündür. Bir grup şirketinin diğerinden alacağı, grup açısından ne alacak ne borçtur — sadece cebin bir yerinden diğerine paradır. Konsolide tabloda bu iç işlemler karşılıklı silinmelidir.
Aksi halde aynı tutar hem alacak hem borç olarak, satışta ise hem ciro hem maliyet olarak iki kez görünür ve tablo yanıltıcı olur.
Hangi kalemler elenir?
Gruplar arası cari alacak ve borçlar (birbirine karşılıklı bakiyeler) elenir. Grup şirketleri arasındaki satış ve alışlar (ciro ve maliyet) elenir. Ana ortaklığın bağlı şirketteki iştirak tutarı ile bağlı şirketin özkaynağı karşılıklı elenir.
Grup içi dağıtılan temettüler ve henüz grup dışına satılmamış stoklardaki grup içi kâr da elenir. Amaç, yalnızca grubun dışıyla yaptığı gerçek işlemleri bırakmaktır.
Nasıl yapılır?
Önce eşleştirme yapılır: A şirketinin B'den alacağı ile B'nin A'ya borcu karşılıklı belirlenir. Sonra bu bakiyeler konsolidasyon çalışma tablosunda karşılıklı sıfırlanır. Satışlarda da A'nın B'ye satışı, B'nin A'dan alışıyla eşleştirilip elenir.
Kritik nokta, eşleştirmeyi doğru tarafla yapmaktır. Uygulamada karşı tarafı isimle (şirket adı) eşleyen sistemler, pozisyona (hesap numarasına) göre eşleyenlerden daha güvenilirdir.
Yaygın hatalar
En sık hata, ortak (partner) cari hesabını grup içi cari sanıp elemektir. Ortak, grup dışı bir taraftır; onunla olan cari elenmez. İkinci hata, karşılıklı bakiyelerin tutmamasıdır — A'nın kaydettiği alacak ile B'nin kaydettiği borç farklıysa (zamanlama, kur, eksik kayıt) eliminasyon artık bırakır. Bu fark bir mutabakat sinyalidir.
Otomatik eliminasyon
Zfinans, gruplar arası carileri karşı tarafı isimle eşleyerek otomatik eler ve kalan farkları (izah edilemeyen bakiyeleri) mutabakat sinyali olarak gösterir. Böylece hem konsolidasyon doğru olur hem de grup içi tutarsızlıklar erkenden yakalanır.
Sık sorulan sorular
Ortak cari (131/331) elenir mi?
Hayır. Ortak/partner grup dışı bir taraftır; onunla olan cari elenmez. Yalnızca grup şirketleri arasındaki cariler elenir.
Karşılıklı bakiyeler tutmuyorsa ne yapılır?
Aradaki fark bir mutabakatsızlık işaretidir; zamanlama, kur farkı veya eksik kayıttan kaynaklanabilir. Eliminasyondan önce bu fark izah edilip düzeltilmelidir.
Zfinans ile otomatikleştirin
Konsolidasyon, cari eliminasyonu ve raporlama elle değil otomatik. Grubunuzun gerçek finansal tablosunu gerçek zamanlı görün.
Ücretsiz Başla